GLAVNAlepenski-29

Genetska slika Lepenskog Vira i Vinče

U poslednjih nekoliko godina, sa napretkom tehnologije i posledično sve bržim razvojem populacione genetike i arheogenetike, istraživanje i razumevanje arheoloških kultura dobilo je sasvim novu dimenziju. Naime, danas je moguće izolovati i analizirati genetski materijal iz skeleta starih i do nekoliko desetina hiljada godina, i poređenjem sa genetikom savremenog stanovništva donositi mnogo sigurnije zaključke o nastanku, razvoju i kretanju praistorijskog stanovništva nego što je to bilo moguće samo uz pomoć arheologije i antropologije.

Iako je već objavljen veliki broj uzoraka iz različitih perioda prošlosti, iz raznih delova Evrope, pa i iz nekih nama susednih država, do sada nisu bile rađene analize uzoraka sa teritorije Srbije. Pre nekoliko dana, u velikoj studiji Mathieson et al. – The Genomic History Of Southeastern Europe, konačno smo dobili i rezultate prvih analiziranih skeleta sa teritorije Srbije, i to iz tri verovatno najpoznatije arheološke kulture koje se vezuju za naše prostore, Lepenskog Vira, Starčeva i Vinče. Doduše, od 39 analiziranih uzoraka, samo 1 pripada Starčevačkoj kulturi, 3 su iz perioda Vinčanske kulture, sa nalazišta Gomolava kod Rume, a čak 35 uzoraka je sa četiri lokaliteta kulture Lepenski Vir: Vlasca, Padine, Hajdučke Vodenice i eponimnog nalazišta Lepenski Vir. Analizom su obuhvaćeni ipsilon hromozom, koji se nasleđuje isključivo po muškoj liniji, mitohondrijalna DNK, koja se nasleđuje samo po ženskoj liniji, kao i ukupna (autozomalna) genetika, koja obuhvata analizu svih hromozoma osim polnih.

Pre prelaska na rezultate analiziranih uzoraka valjalo bi se podsetiti kakva je genetska slika današnjeg stanovništva Srbije. Gledano po muškoj liniji (ipsilon hromozomu), Srbi su dominantno potomci Slovena. Ipsilon haplogrupe koje predstavljaju genetski signal Slovena, I2a-CTS10228 (poznata još i kao I2a-Dinarik), R1a-Z280 i R1a-M458 nosi preko polovine Srba (I2a-CTS10228 ~ 34%, R1a (Z280+M458) ~ 17%). Haplogrupe koje se mogu vezati za predslovensko stanovništvo Balkana (Ilire, Tračane, Kelte itd.) nosi približno 35% muških stanovnika  (E-V13, J2-M172, R1b-Z2103, R1b-P312, G2a-L497). Oko 10% poreklo po muškoj liniji vuče od raznih germanskih plemena, pre svega Gota, Normana i Sasa (haplogrupe I1-M253, R1b-U106, I2a2a-M223), dok ostatak čine neke manje zastupljene haplogrupe (N2-Y6503, J1-M267, Q-M242), čije poreklo u našem narodu još uvek nije do kraja razjašnjeno.

Kada su u pitanju mitohondrijalne haplogrupe, slika je mnogo šarenija, kao i u većini evropskih zemalja, pa se tim brojkama nećemo preterano zamarati. Gledajući ukupnu (autozomalnu) genetiku, Srbi u približno jednakim procentima (50-50) nose genetiku predslovenskog stanovništva Balkana sa jedne, i Slovena, Germana i nekih drugih kasnije pridošlih naroda  sa druge strane.

Kultura Lepenskog Vira je jedna od najznačajnijih i najsloženijih praistorijskih kultura u Evropi. Njeno matično područje obuhvatalo je prostor Đerdapske klisure, a radiokarbonskim merenjima ustanovljeno je da je ovaj prostor bio naseljen skoro 4000 godina bez prekida, od otprilike 9500. do 5500. godine p.n.e. Lokalitet Lepenski Vir je otkriven 1960. godine, a prva istraživanja su vođena u periodu 1965-1970. pod vođstvom profesora dr Dragoslava Srejovića, arheologa, akademika i profesora Univerziteta u Beogradu. Skorijim istraživanjima u periodu 2006-2009. rukovodio je profesor Dušan Borić. Najznačajnije naseobine ove kulture su, sa srpske strane Dunava, Lepenski Vir, Padina, Stubica, Vlasac i Hajdučka Vodenica, a sa rumunske strane Alibeg, Ikoana, Razvrata, Skela Kladovei i Ostrovul Korbului. Dušan Borić je na osnovu istraživanja lokaliteta Lepenski Vir predložio podelu kulture na četiri faze:

1. 9500-7300 p.n.e. rani i srednji mezolit – Proto-Lepenski Vir I-II

2. 7300-6200 p.n.e. kasni mezolit (u ovoj fazi nisu zabeleženi tragovi okupacije na lokalitetu Lepenski Vir, ali je faza dobro reprezentovana nalazima sa Vlasca, Padine i Hajdučke Vodenice)

3. 6150-5950 p.n.e. transformacioni/rani neolit – Lepenski Vir I-II

4. 5950-5500 p.n.e. srednji neolit – Lepenski Vir III

Arheološki lokaliteti iz kojih potiču analizirani uzorci

Arheološki lokaliteti sa kojih potiču analizirani uzorci iz ove studije

Analiza uzoraka sa četiri lokaliteta kulture Lepenskog Vira pokazuje nam da su njeni stanovnici nosili ipsilon (I+R1b=100%) i mitohondrijalne haplogrupe (U5+U4+U8=80%) koje su i ranije nalažene kod paleolitskih i mezolitskih lovaca-sakupljača širom Evrope. Ono po čemu su se razlikovali od njih upravo je prisustvo nekih mitohondrijalnih haplogrupa (K1+H+J2=20%) čije se dalje poreklo vezuje za Bliski Istok, i za koje se smatra ili da su došle direktno sa najranijim neolitskim zemljoradnicima iz Anadolije, ili da su bile prisutne među lovcima-sakupljačima jugoistočnog Balkana i Anadolije, koji su među prvima apsorbovani u najranije neolitsko stanovništvo po njegovom dolasku na Balkan. Drugoj teoriji u prilog ide i činjenica da je haplogrupa K1 takođe pronađena i kod dva grčka mezolitska uzorka iz Tesalije. I po autozomalnoj genetici nosioci kulture Lepenskog Vira bili su, pogotovo u starijoj mezolitskoj fazi, jako slični lovcima-sakupljačima iz zapadne i centralne Evrope. Dva uzorka iz Lepenskog Vira (I4665 i I4666), koji se datiraju u period ranog neolita – Lepenski Vir I-II, su po autozomalnoj genetici skoro identični najranijim anadolskim i balkanskim zemljoradnicima, a jedan uzorak iz Padine (I5232) iz istog perioda imao je skoro podjednak udeo genetike mezolitskih lovaca-sakupljača i neolitskih zemljoradnika. Indikativno je da su sva tri uzorka sa značajnim udelom genetike neolitskih zemljoradnika takođe bili nosioci neolitskih mitohondrijalnih haplogrupa koje nisu prisutne kod lovaca-sakupljača iz ranijih perioda. Sve ovo nam govori da je Đerdapska klisura bila jedan od regiona gde je došlo do uspostavljanja najranijih kontakata, kako kulturnih tako i genetskih, između mezolitskih lovaca-sakupljača i ranih neolitskih zemljoradnika. Ovi nalazi podupiru ranije arheološke dokaze, koji su ukazivali da je u periodu ranog neolita došlo do određenih promena u materijalnoj kulturi (pojava keramike, sahranjivanje pokojnika u zgrčenom položaju), uzrokovanih prilivom novog stanovništva. Analize izotopa stroncijuma su takođe pokazale da su mnoge individue sahranjene posle 6100. p.n.e. u Lepenskom Viru (uključujući i uzorak I4665) bile nelokalnog porekla, odnosno da nisu bile originalno iz regiona Đerdapske klisure. Još jedna zanimljiva činjenica koja se može izvući iz ovih rezultata je da su prvobitni kontakti dve populacije po svoj prilici bili jednosmerni, tj. da su zemljoradničke pridošlice bile velikim delom ili u potpunosti ženskog pola, jer ni u jednom uzorku nisu pronađene ipsilon haplogrupe karakteristične za najranije neolitske zemljoradnike (G2a2, H2, C1a2, I2c, J2, T1a).

Tabela sa osnovnim podacima za 35 uzoraka sa četiri lokaliteta kulture Lepenskog Vira

Tabela sa osnovnim podacima za 35 uzoraka sa četiri lokaliteta kulture Lepenskog Vira

Sada ćemo se malo detaljnije pozabaviti ipsilon haplogrupama, pošto su one najkorisnije za interpretaciju kretanja stanovništva u dalekoj prošlosti. Od 17 muških uzoraka iz ove studije, 10 je pripadalo haplogrupi I, čiji nosioci su bili jedni od najranijih modernih ljudi koji su naselili Evropu, a 7 haplogrupi R1b-L754 (svi osim jednog xP297), što znači da nisu predstavljali predačku populaciju za više od 99% današnjih nosilaca ove haplogrupe u Evropi, koji pripadaju grani P297>M269. Pomenućemo da jedan uzorak sa lokaliteta Padina pripada grani I2a1-P37, dakle liniji koja je, između ostalih, predačka i za granu I2a-CTS10228 koja je dominantna među Srbima. Nažalost, kod ovog uzorka nije utvrđena nijedna dublja podgrana, a grane P37 i CTS10228 deli više od 13000 godina, pa na osnovu njega ne možemo donositi nikakve bitne zaključke, a nagađanjem se nećemo baviti. Svi ostali uzorci sa utvrđenim dubljim podgranama pripadaju grani I2a2a-M223, koja nam takođe, sama po sebi ne bi preterano značila, međutim činjenica da je za nekoliko pripadajućih joj uzoraka utvrđena još dublja podgrana Z161 značajno menja stvar.

Ova grana je danas, u obliku svoje najbrojnije podgrane L801, najzastupljenija kod germanskih naroda, a najveće procente beleži u Danskoj, severnoj Nemačkoj, Holandiji i Belgiji, Engleskoj i severozapadnoj Siciliji (posledica naseljavanja Normana), a u manjem procentu je zastupljena u skoro svim delovima Evrope (izuzetak su zapadni Balkan, severna Ukrajina i južna Belorusija, Finska i centralna Španija. Gledajući mapu njenog rasprostiranja čini se da je bila zastupljena kod većine germanskih plemena koja su u različitim periodima naseljavala navedene teritorije (Gota, Franaka, Sveva, Lombarda, danskih Vikinga i švedskih Varjaga).

Postavlja se pitanje na koji način je ova grana dospela među Germane. Pošto je ova grana pronađena kod još nekih uzoraka iz kasnijih perioda i arheoloških kultura, pokušaćemo dati odgovor kada i kojim putem su se njeni nosioci mogli kretati u dalekoj prošlosti. Dakle, najstariji nosioci ove grane otkriveni su upravo u kulturi Lepenskog Vira. Ova kultura prestaje da postoji oko 5500. godine p.n.e, a svega nekoliko stotina godina kasnije nailazimo u istočnoj Mađarskoj na kasnoneolitski uzorak koji je testiran kao I2a2a1b-CTS10057 (xL701), što u prevodu znači da je skoro sigurno pripadao grani Z161, jer osim L701 i Z161 nema drugih grana ispod CTS10057. Možemo zamisliti situaciju gde je deo stanovništva poslednjih faza kulture Lepenskog Vira iz nekog razloga napustio svoja staništa, i kretao se uzvodno uz Dunav i Tisu do ravnica istočne Mađarske. Još jedan CTS10057 (xL701) uzorak je pronađen na istoj teritoriji, u narednoj eneolitskoj Tisapolgarskoj kulturi (4500-4000 p.n.e.). Sledeće pojavljivanje grane Z161 je među uzorcima Kulture kuglastih amfora (Globular Amphora Culture, 3200-2600 p.n.e.), koja se prostirala na teritoriji današnje zapadne Ukrajine, Poljske i severoistočne Nemačke. Opet možemo zamisliti situaciju gde se deo nosilaca ove grane kretao iz istočne Mađarske na sever uz Tisu, i učestvovao u formiranju Kulture kuglastih amfora. Ovde treba napomenuti da su lingvistički stručnjaci odavno utvrdili da u germanskim jezicima postoji neindoevropski supstrat, za koji se smatra da je posledica mešanja dela indoevropskih plemena iz crnomorskih stepa (nosilaca danas najkarakterističnije germanske haplogrupe R1b-U106) sa kasnoneolitskim stanovništvom centralne Evrope, na koje su naišli u svojim seobama na zapad. Kasnoneolitsko stanovništvo Kulture kuglastih amfora (koje je po svoj prilici imalo značajan, ako ne i dominantan udeo haplogrupe Z161) bi se savršeno uklopilo u tu priču, tim pre što i U106 i Z161 imaju pangermanski karakter, i pokazuju nedvosmislenu korelaciju sa današnjim germanskim narodima. Ova pre-proto-germansko stanovništvo se kasnije kretalo na zapad i sever, i najverovatnije u južnoj Skandinaviji pomešalo sa stanovništvom Kulture bojnih sekira (2900-2200 p.n.e.), koje je i samo bilo mešavina druge dve danas pangermanske haplogrupe (I1-M253 i R1a-Z284), što je predstavljalo prvi stupanj u formiranju proto-germanskih plemena.

Kada su u pitanju uzorci koji su testirani kao R1b1a-L754 (xP297), postoje dve osnovne mogućnosti. Prva je da su pripadali nekoj retkoj grani (L754* ili L389*), koja se vremenom ugasila, a druga, verovatnija varijanta je da su pripadali grani R1b1a2-V88, koja se danas može naći širom Evrope u izuzetno malom procentu, s tim da je nešto značajnije zastupljena u južnoj Evropi, pre svega na Apeninskom i Iberijskom poluostrvu. Nešto značajniji procenat (do 4%) ova grana beleži u regionu Levanta, među Libancima, Druzima i Jevrejima, a najveće frekvencije dostiže među pojedinim narodima severne Afrike, sudanskim Koptima (15%), Berberima iz granične regije Egipta i Libije (23%), Hausa narodom iz Sudana (40%), Fulani narodima Nigera i Kameruna (54%), dok kod nekih čadskih plemena severnog Kameruna i Nigerije dostiže i neverovatnih 95%. Gotovo svi pripadnici grane V88 u Africi i Bliskom Istoku pripadaju podgrani Y7771, i visoki procenti među navedenim afrčkim narodima posledica su naglog demografskog širenja ove podgrane u poslednjih 6000-7000 godina. Grana V88 je među drevnim uzorcima do sada pronađena kod jednog mezolitskog lovca-sakupljača iz Ukrajine, i kod jednog neolitskog zemljoradnika iz Španije, pa se kao najlogičnije izvorište ove grane nameće upravo područje Balkana i kultura Lepenskog Vira, odakle su se kasnije nosioci ove grane raseljavali u raznim pravcima.

Vinčanska kultura (oko 5400-4500 p.n.e.) je bila najznačajnija i tehnološki najnaprednija kultura srednjeg i kasnog neolita na Balkanu. Obuhvatala je skoro celokupnu teritoriju današnje Srbije, kao i delove prema Srbiji graničnih područja svih okolnih zemalja. Na tom području je nasledila stariju Starčevačku kulturu (6000-5400 p.n.e.), ali po svoj prilici nije predstavljala njenog „prirodnog“ naslednika, jer je novijim istraživanjima ustanovljeno da je vinčanska populacija najverovatnije predstavljala novi talas zemljoradničkog stanovništva, koji je došao iz pravca juga i jugoistoka, dolinama Vardara, Južne i Velike Morave. Na Vinčanskom nalazištu Belovode kod Petrovca na Mlavi pronađeni su najraniji dokazi metalurgije bakra iz oko 5400 p.n.e, a simboli urezani na grnčariji i figurinama vinčanske kulture ranije su po pojedinim arheolozima smatrani za tragove najstarijeg pisma na svetu, međutim ta teorija je danas napuštena. Najznačajniji lokaliteti ove kulture su Vinča-Belo Brdo, Gomolava, Pločnik, Gradac, Belovode i Rudna Glava.

Tabela sa uzorcima iz Starčevačke (Saraorci) i Vinčanske kulture (Gomolava)

Tabela sa osnovnim podacima za uzorke iz Starčevačke (Saraorci) i Vinčanske kulture (Gomolava)

Stanovnici Vinčanske kulture bili su u genetskom smislu klasični neolitski zemljoradnici, nosili su i ipsilon (G2a2a-PF3147), i mitohondrijalne haplogrupe (K1a, HV, H) karakteristične za neolitsko stanovništvo Anadolije i Evrope. I po autozomalnoj genetici bili su gotovo identični najranijim anadolskim, i nešto kasnijim evropskim zemljoradnicima Starčevačke i Kulture linearnotrakaste keramike. Konkretno, grana G2a2a-PF3147, kojoj pripadaju sva tri uzorka sa Gomolave, je uz svoju sestrinsku granu G2a2b-L30 bila najbrojnija među neolitskim zemljoradnicima, pronađena je u skoro svim neolitskim kulturama, između ostalih i među ranije objavljenim rezultatima Vinčanske kulture iz južne Mađarske. Ovoj grani pripadao je i čuveni „ledeni čovek“ Oci. Danas je zastupljena skoro isključivo u Evropi, a najveće procente beleži među stanovništvom Korzike (11%) i Sardinije (6%), dok u ostatku Evrope retko gde prelazi 1%.

Da zaključimo, ova studija je definitivno dokazala da nije bilo hiljada godina kontinuiteta stanovništva na ovom prostoru, od Lepenskog Vira, Starčeva i Vinče do danas. Ovo je pre svega uočljivo kod muških linija, jer haplogrupe pronađene u praistorijskim stanovnicima Lepenskog Vira i Vinče ne prelaze ni 1% kod savremenog srpskog stanovništva, a i taj mali procenat bez sumnje potiče od stanovništva doseljenog u kasnijim periodima. Naravno, ovakav zaključak ne treba da čudi, jer je to bilo jasno i pre ove studije, ali dužan sam naglasiti, jer i danas često čujemo priče da su Srbi neposredni naslednici i potomci stanovništva Lepenskog Vira i Vinče, i da su na ovim prostorima hiljadama godina, što jednostavno nije tačno. Znamo svi koliko je „prometan“ bio ovaj deo Balkana tokom zabeležene istorije, i kakve turbulentne promene su se dešavale samo u poslednjih 2000 godina, pa bi bilo krajnje suludo očekivati da je stanovništvo ostalo nepromenjeno tokom celog tog perioda. Određeni kontinuitet neolitskog stanovništva možda bi se mogao očekivati u planinskim oblastima zapadnog Balkana (Dinaridima), gde je nepristupačniji reljef često predstavljao prepreku mnogim osvajačima kroz istoriju, i pružao koliku-toliku zaštitu starom stanovništvu, ali za potvrdu toga moraćemo da sačekamo neku novu studiju.

Neki će se možda zapitati, kako to nismo direktni potomci stanovništva Lepenskog Vira i Vinče, kada Srbi i danas imaju približno jednak udeo predslovenske i slovenske autozomalne genetike, a mitohondrijalne haplogrupe prisutne kod praistorijskog stanovništva Lepenskog Vira i Vinče zastupljene su i danas među Srbima? To jesu činjenice, ali one i dalje nisu dokaz hiljada godina kontinuiteta stanovništva na istom prostoru. Da pojasnim na jednom praktičnom primeru. Kod Srba je i danas u malom procentu zastupljena haplogrupa I2a2a-M223>Z161, pronađena kod stanovnika kulture Lepenskog Vira, ali svi njeni nosioci pripadaju još dubljoj podgrani L801, i svi oni potiču od jednog jedinog pretka, koji je živeo pre oko 4000 godina. Kao što smo ranije pomenuli, ova grana se sasvim jasno može povezati sa germanskim narodima, što znači da je njeno prisustvo kod Srba posledica doseljavanja germanskih naroda tokom kasne antike (Gota) i/ili tokom srednjeg veka (Normani, Sasi), a ne njenog kontinuiranog razvoja na ovim prostorima od Lepenskog Vira do danas.

Autor: Urednik Srpskog DNK projekta Milan Rajevac

Share




Facebook komentari:

29 mišljenja na „Genetska slika Lepenskog Vira i Vinče

  1. Maja

    Vrlo čudan zaključak, pogotovo što znamo za prisustvo Srba na Baltiku, znamo za postojanje Lužičkih Srba koji su germanizovani u najvećem broju, zatim za prisustvo Srba u Danskoj (Saks Gramatikus) itd. Zar ne bi bilo logičnije predpostaviti da se ta podgrana L801 pojavila kod Germana kao posledica mešanja sa srpskim stanovništvom koje je po mnogim izvorima nastanjivalo te prostore pre Germana, što naravno ne isključuje mogućnost migracija Gota, Normana ili Sasa prema ovim našim prostorima u kasnijem periodu.

    Odgovor
    1. Milan Rajevac Autor članka

      Majo,

      da je tako kao što kažete, valjda bi bilo logično da ta grana i danas bude značajno zastupljenija kod Srba, a realnost je da ona pokazuje izuzetno snažnu korelaciju sa germanskim narodima, kod kojih je i najzastupljenija, dok je kod Srba izuzetno retka.

      Odgovor
  2. Miroslav

    „Kod Srba je i danas u malom procentu zastupljena haplogrupa I2a2a-M223>Z161, pronađena kod stanovnika kulture Lepenskog Vira, ali svi njeni nosioci pripadaju još dubljoj podgrani L801, i svi oni potiču od jednog jedinog pretka, koji je živeo pre oko 4000 godina.“
    Kultura Lepenskog vira je bila pre 9000 godina a autor priča o jednom pretku koji je živeo pre 4000 godina – gde mu se izgubilo prethodnih 5000 godina?!

    Odgovor
    1. Milan Rajevac Autor članka

      Miroslave,

      grana pronađena kod praistorijskih stanovnika Lepenskog Vira je I2a2a1b2-Z161, i ona je po proračunima stručnjaka nastala pre oko 10600 godina, dok je grana proistekla iz nje, Z161>L801, nastala pre nekih 10000 godina, međutim najstariji zajednički predak svih današnjih pripadnika grane L801 je živeo pre nekih 4000 godina, što u praksi znači da je pretrpela „usko grlo“ od skoro 6000 godina, odnosno tokom tog perioda je jedva preživljavala.

      Odgovor
    1. Milan Rajevac Autor članka

      Bobane,

      nisam siguran da vas pratim, svi uzorci u prvoj tabeli su I2-M438 (osim dva koja su samo I-M170). Ako mislite na uzorak koji je I2a1-P37, u tekstu je objašnjeno zašto se na osnovu njega ne mogu donositi nikakvi značajniji zaključci.

      Odgovor
  3. EZ

    Poštovani gospodine Rajevac,

    Da je ustraživanje urađeno ne na osnovu 39 već na osnovu npr. 3900 uzoraka (ili 20000), ne mislite da bi rezultati istraživanja bili drastično drugačiji? Verujem da je odabrani uzorak reprezentativan, ali s obzirom na toliku raznolikost uzoraka i toliko obilje podataka, da li mislite da zaključci možda nisu doneti prerauranjeno?

    Odgovor
    1. Milan Rajevac Autor članka

      Teoretski to ne bi bilo moguće, jer trenutno, po mojim saznanjima, postoji oko 400 skeleta sa ovih lokaliteta. I da ih ima na hiljade, svakako se ne bi mogli svi analizirati, jer je analiza drevne DNK jako komplikovana i skupa, a takođe, iz velikog broja skeleta uopšte nije moguće izolovati genetski materijal dovoljno dobrog kvaliteta. Ono što se mora priznati je da je uzorak sa lokaliteta Lepenski Vir zaista mali, svega dva uzorka, od preko 200 do sada pronađenih, međutim uzorci sa ostala tri lokaliteta su više nego reprezentativni, i što je veoma bitno na svim lokalitetima genetska slika je praktično ista, pa sumnjam da bi se i na nešto većem broju uzoraka slika drastično promenila. Što se tiče zaključaka, ja sam ih donosio samo na osnovu rezultata iz ove studije, što ne znači da se oni možda neće promeniti nakon rezultata nekih budućih studija. Jednostavno, radimo sa onim što je trenutno dostupno.

      Odgovor
  4. Maja

    Nije logično. Po tome bi indijanci bilo doseljenici na Američki kontinent, a beli amerikanci autohtono stanovništvo.

    Odgovor
    1. Zorica

      bravo Majo, kad glavni urednik srpskog dnk projekta, nazove Kljosova nacionalistom, znamo odakle vetrovi duvaju.

      Odgovor
      1. Milan Rajevac Autor članka

        Ne znam čemu pominjanje Kljosova, nije pomenut u tekstu, niti ima bilo kakve veze sa ovim istraživanjem.

        Odgovor
        1. BG

          Kljosov je genetičar baš kao što je i Jovan I. Deretić akademik,doktor i istoričar.Mitomanija je uzela velikog maha ovde nažalost.Ovakvi članci su i više nego dobrodošli da bi se taj mulj mitomanskih gluposti proredio i dao mesta naučnim saznanjima.

          Odgovor
          1. Zorica

            Kljosov i Deretić nisu u istoj ravni, osim kod pobornika Kandić i Beriserko fejsbuk ratnika. Avaj, kod nas je nauka odavno u službi politike, tako da…….

  5. Elena

    „7 haplogrupi R1b-L754 (svi osim jednog xP297), što znači da nisu predstavljali predačku populaciju za više od 99% današnjih nosilaca ove haplogrupe u Evropi, koji pripadaju grani P297>M269“

    Kada gledam grane R1b, onda je L754 predačka za P297. Zar onda ne predstavljaju moguću predačku populaciju?

    Odgovor
    1. Milan Rajevac Autor članka

      Elena,

      grana L754 jeste predačka za P297, ali ovo hP297 u zagradi znači da su uzorci bili negativni na P297, a samim tim automatski negativni i na nizvodnu granu M269, kojoj pripada 99% R1b u Evropi.

      Odgovor
  6. Elena

    „Ovo je pre svega uočljivo kod muških linija, jer haplogrupe pronađene u praistorijskim stanovnicima Lepenskog Vira i Vinče ne prelaze ni 1% kod savremenog srpskog stanovništva, a i taj mali procenat bez sumnje potiče od stanovništva doseljenog u kasnijim periodima.“

    kada geldam nalaze Y-DNK po zemljama sa eupedije, kod Srba imamo 6% R1b i 2,5% G2.
    brem G2 nije odnekuda kasnije došao.

    Odgovor
    1. Milan Rajevac Autor članka

      R1b kod Srba pripada u potpunosti grani M269, a ona nije pronađena ni u jednom uzorku iz Lepenskog Vira. Najveći deo G2a kod Srba pripada grani L497, koja se sa velikom sigurnošću vezuje za (Proto)-Keltska plemena Centralne Evrope. Mapu rasprostranjenosti ove grane u Evropi možete lako pronaći, a zaključak izvedite sami.

      Odgovor
  7. Maja

    Ne ulazeći u vrednost i verodostojnost ove studije, jer se u genetska istraživanja uopšte ne razumem, ne mogu a da ne primetim da ste se u svojoj studiji, odnosno samo u pojedinim delovima, pozivali na arheologiju, istoriju itd. Nije naučni pristup istraživanjima pozivati se na druge naučne discipline kada nam to odgovara i zanemarivati ih kada nam ne odgovara. Takođe mogu da primetim da se ni u jednom trenutku ne pozivate na ostale relevantne naučne discipline, kao što su antropologija, etnologija, filologija (na koju se pozivate isključivo da bi naveli stav jednog dela stručne javnosti o vinčanskom pismu, iako postoje i drugačija mišljenja koja nisu napuštena).
    Da Vas parafraziram,da zaključim, ova studija definitivno nije dokazala da nije bilo hiljada godina kontinuiteta stanovništva na ovom prostoru, jer to ovako manjkava studija jednostavno ne može, bez učešća ostalih naučnih disciplina koje prate, na primer, običaje stanovništva, verovanja i obrede, bez antropoloških istraživanja i bez prave istorije zasnovane na analizi procesa, a ne isključivo na materijalnim dokazima (davno napuštena metodologija, osim kod nas), iako oni u ovom slučaju ne podupiru Vašu hipotezu.

    Odgovor
    1. Milan Rajevac Autor članka

      Majo,

      moja filozofija je da ne komentarišem stvari u koje se uopšte ne razumem, a ako ipak odlučim da komentarišem, pre toga se više nego detaljno informišem o nekoj temi. Ovo je pre svega arheogenetska studija, pa je takav i tekst o studiji, arheološki i istorijski izvori su samo pomenuti kao pomoćno sredstvo tamo gde je potrebno. Kada je u pitanju utvrđivanje porekla i mogućeg kontinuiteta stanovništva, genetika pruža daleko najpreciznije odgovore, kakve antropologija i etnologija nikada ne mogu pružiti. A ta genetika, barem u slučaju ove studije, jasno kaže da nije bilo kontinuiteta stanovništva od Lepenskog Vira i Vinče do danas. Srbi imaju skoro polovičan udeo predslovenske genetike, ali ta genetika ne potiče od stanovništva Lepenskog Vira i Vinče, već od stanovništva iz nekih kasnijih perioda. Ne znam o kakvoj filologiji govorite kada uopšte nije poznato kako je zvučao jezik stanovništva Vinče i Lepenskog Vira? I možete li molim vas navesti koje to naučne discipline ne idu u prilog navodima iz ovog teksta?

      Odgovor
      1. Zorica

        to je vaše mišljenje, vaša studija, u slučaju naše zemlje nauka je odavno u službi politike,, i kao takva nije pouzdana.

        Odgovor
        1. Milan Rajevac Autor članka

          Niti je studija moja, niti „naša“. Nosioci studije nemaju nikakve veze sa našom zemljom, a kamoli sa politikom. Činjenice su tu, ko neće ili ne želi da ih vidi neće ga uveriti ni još pedeset ovakvih studija.

          Odgovor
      2. Maja

        Predlažem da pažljivije pročitate moj komentar. Ja i ne govorim o Vašoj studiji, već o Vašem zaključku. Što se filologije tiče, ona zaista nije, kao takva postojala u vreme vinčanske kulture, ali nauka o jeziku može mnogo da nam kaže o rasprostranjenosti pojedinih grupa stanovništva, a to jeste Vaša tema, ako sam dobro shvatila. Obredi sahranjivanja kod današnjih Srba mogu da se prate do duboko u prošlost, neki istraživači čak nalaze korene kod stanovništva Lepenskog Vira. Ovo se naravno tiče etnologije. Materijalni dokazi o prisustvu Srba na ovim prostorima i šire, ne idu u prilog Vašoj tezi.
        Da ponovim, ne ulazeći u vrednost i verodostojnost Vašeg istraživasnja, pozivam Vas da revidirate svoj zaključak i ograničite ga na rezultate svojih istraživanja, makar i na tako malom uzorku, a sveobuhvatan stav, kakav Vi dajete, možete da zastupate samo u saradnji sa ostalim naukama i naučnim disciplinama, koje sam prethodno navela.
        Imam i jedno pitanje za Vas. Moj sin je dete iz mešovitog braka. Rođen je u Srbiji, odrastao i obrazovan u Srbiji, oca nažalost nije upoznao zbog njegove prerane smrti. Pitanje je, čiju civilizaciju nastavlja moj sin, srpsku ili onu koja se čita u njegovim genima, a koju on uopšte ne poznaje?

        Odgovor
        1. Milan Rajevac Autor članka

          Šta to tačno može da nam kaže nauka o jeziku stanovnika Vinče? Prvi put čujem da neko povezuje obrede sahranjivanja kod Srba sa Lepenskim Virom, koji su istraživači u pitanju, možete li navesti neki izvor? Na koje materijalne dokaze o prisustvu Srba mislite, i iz kojih tačno perioda?

          Odgovor
          1. Maja

            Toponimi, hidronimi i etnonimi spadaju u nauku o jeziku i predstavljaju verovatno najstarije spomenike, pa ako mogu da nam kažu ponešto o najstarijim poznatim civilizacijama, možda mogu i o Vinči. Samo kao primer, šta znači naziv Vinča. Ja stvarno nemam nameru da radim na Vašem širem informisanju, to treba da uradite sami.
            Niste odgovorili na moje pitanje.

  8. Zoka

    Zanima me da li su tabele u tekstu rađene na osnovu podataka iz studije Mathieson et al. – The Genomic History Of Southeastern Europe? Ako jesu, iz kog tačno dela ili dodatka te studije su preuzeti?

    Odgovor
  9. srpko

    predpostavljam da je samo deo otišao na sever. vinčanska kultura se prostirala na većoj teritoriji balkana tako da smatram da je samo jedan deo otišao na sever a da je drugi deo ostao na balkanu. postavlja se pitanje šta se desilo sa onima što su ostali na balkanu. s jedne strane imamo vrlo mali broj lokaliteta sa kojih su uzeti uzorci (razlozi su delomično opravdani radi nemogućnosti pronalazaka drugih lokaliteta). s druge strane u ukupnoj populaciji srba dna je istražen u nekih 0,015 posto tako da verujem da će zaključci trpeti značajne korekcije.

    Odgovor
  10. Marijan

    Prvo sto upada u oci je 9 istrazivaca iz Hrvatske, 12 istrazivaca iz Bugarske a samo 2 istrazivaca iz Srbije i to nisu eksperti za geneticku genealogiju. To je samo odraz koliko ovoj vaznoj disciplini se malo poklanja paznja u domacoj nauci za razliku od suseda. Da li ce se ikad ustanoviti institut za geneticku genealogiju, antropologiju i srodne discipline. Bez toga se ne moze ici ukorak ni sa susedima a kamoli sa razvijenijim zemljama i bicemo prinudjeni samo da konzumiramo servirano, sta su drugi istrazivali na nasim prostorima (a o tome da nasi istrazivaci ucestvuju u drugim regionima prakticno nema govora).
    Samo istrazivanje pokazuje znacajno prisustvo haplogrupe I2a u kulturi Lepenskog vira (Padina, Vlasac, Hajducka vodenica) sto je veoma bitno bez obzira sto su u pitanju uglavnom podgrane koje su migrirale kasnije ka severu. To nisu germanske podgrane. Poznato je posto su nosioci R1b-U106 i slicnih R1b haplogrupa dosli iz stepa sta se desavalo sa autotohnim evropskim stanovnistvom. Vremenom pripadnici nekih autotohnih haplogrupa su se utopili u Germane mada i to je diskutabilno. Neka plemena za koja se smatra da su germanska pitanje je uistinu u kojoj su meri bila ali to je za drugu raspravu.
    Realno niko nije ocekivao da pripadnici kulture Lepenskog vira ista imaju sa sadasnjim stanovnistvom medjutim pokazalo se da su rodjaci! Prisustvo I2a1-P37 govori da neki medju njima su mozda i direktni preci sto je do pre istrazivanja bilo nezamislivo. Takodje vazna implikacija je sto nalazi R1b su vezani za podgrane koje nemaju vezu niti sa evropskim niti sa balkansko-azijskim R1b podgranama.
    Kada je Vinca u pitanju steta je sto su svi nalazi vezani za G2a posto je bilo utvrdjeno prisustvo I2a haplogrupe u nekim ranijim istrazivanjima. Sigurno je da ce sledeci nalazi potvrditi da je I2a bilo zastupljeno u Vinci u znacajnijoj meri, ovde jeste u pitanju mali uzorak sto je neko od prethodnih citalaca primetio.
    Naravno vazni su i zakljuci prisustva kontinuiteta mitohondrijalne genetike od Lepenskog vira do danasnjih dana. Iako smo mogli pretpostavljati mnogo bolje je kada postoji potvrda.
    Sve u svemu i pored odsustva domacih istrazivavca moze se reci da su zakljucci povoljni. Dokazano je znacajno prisustvo haplohrupe koja dominira medju Srbima – I2a haplogrupe u kulturi Lepenskog vira sto je realno najvaznije kao i kontinuitet mitohondrijakne genetike. Vec sam diskutovao ovaj nalaz sa par Albanaca na forumima koji su veoma razocarani jer ne postoji nista iz nalaza kulture Lepenskog vira i Vince sto bi imalo ikakvu vezu sa haplogrupama zastupljenim medju danasnjim Albancima.

    Odgovor

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *

five × four =