Arhive oznaka: Aleksandar Marinković

MITOHONDRIJSKA DNK mt-DNA U

PIŠE: Aleksandar Marinković

Pripadnici ove haplogrupe su međusobno vrlo raznorodni i ne treba ih smatrati iole bližim “rođacima“ ukoliko pripadaju različitim ograncima (U2, U3, U4 itd.)

Ogranak U2

Haplogrupa je vrlo raširena u Evropi, ali sa prilično niskim postotkom učešća (do 2%). Izdvaja se jedino prostor južne Poljske i istočnog Baltika sa preko 3%, a takođe i među stanovništvom uralskog govornog područja. S druge strane, nije prisutna u Skandinaviji, oko Pirineja, na Sardiniji i među Aškenazi Jevrejima. Takođe, značajnije se beleži u južnoj Aziji odnosno Indiji naročito među populacijom koja govori indoevropskim jezicima.

Ogranak U2 možemo podeliti u dve podskupine: južnoazijske U2a, U2b i U2c, centralnoazijsku U2d te evropsku U2e.

Za U2 se smatra da je nastala pre najmanje 40.000 godina u zapadnoj Aziji, a u Evropi se vezuje za Kromanjonce od pre 33.000 godina (nalazište Kostenki na Donu, Rusija). Najstariji uzorak evropska U2e pronađen je u Nemačkoj (starost 11.000 godina) među mezolitskim lovcima-skupljačima, na Kareliji starosti oko 9.500 godina i kod dva uzorka u Motali (Švedska) od pre 8.000 godina (U2e1).

Od starih kultura, ovaj ogranak se vezuje za Jamna kulturu (U2e1a), Kulturu bojnih sekira (Corded ware culture – U2e1 and U2e2) i Unjetičku (U2e1f) i Andronovo kulturu (U2e).

Ogranak U3

Raširen je po Bliskom istoku i području Kavkaza dok u Evropi nema veću zastupljenost – najviše u Grčkoj, Italiji, Bugarskoj i Belorusiji (2-3%).

Smatra se da je nastala pre 30.000 godna među lovcima-skupljačima Srednjeg istoka i vezuje se za y-DNA (mušku populaciju) haplogrupe J1 i T1a. U okviru našeg projekta zabeležena su dva primerka: jedan na teritoriji Srbije, drugi u Bitolju (BJRM).

Ogranak U4

Ovaj ogranak je rasprostranjen većim delom Evrope: najviše u istočnoj Evropi, a sporadično u Skandinaviji i Iberskom poluostrvu i istočnom Mediteranu. Nastala je pre oko 25.000 godina među mezolitskim lovcima-skupljačima i dobro se poklapa sa rasprostiranjem R1a muške populacije i u manjoj meri R1b.

Zabeležena je u Jamna kulturi, starom Sumeru, Andronovo i Karasuk kulturi i Basenu Tarim.

Ogranak U5

Nosioci U5 mtDNK su rašireni po čitavoj Evropi, s naglaskom na Skandinaviji. Drugim rečima, značajno je pristuna među y-DNA haplogrupama I1, I2 i R1a dok se pristustvo u Sibiru vezuje za indoevropske migracije.

Starost je teško utvrditi i kreće se u rasponu od 25.000 do 50.000 godina, ali se smatra preovladavajućom u doba paleolita i mezolita među evropskom lovcima-skupljačima.

Zanimljivo je da je u mezolitskom nalazištu na severu Španije (starost oko 8.000 godina) uspešno utvrđeno poreklo pojedinca i po muškoj i po ženskoj liniji: mtDNK je U5b2c1, a po muškoj lozi C1a2. I u luksemburškom nalazištu tog doba, u Lošburu, potvrđena je kod pojedinca U5b1a mtDNK haplogrupa i I2 po muškoj lozi.

Podgrupa U5a1 je zabeležena u kulturama Bojne sekira (Corded ware culture), Unjetičkoj i Andronovo kulturi te mikenskoj Grčkoj, a takođe i među Indoevropljanima kurganske kulture u Kazakstanu, Skito-sarmatskim zajednicama u Aziji i Ukrajini pa i u latenskoj kulturi Kelta.

Ovaj ogranak je ujedno i najzastupljeniji od svih U ogranaka na prostoru bivše Jugoslavije (18 od 37), sa udelom od 9.57% od 188 prikupljenih uzoraka.

Ogranak U6

Ova skupina je raširena po Bliskom istoku, severnoj Africi i Iberijskom poluostrvu te simbolično po mediteranskoj Evropi.

Nastala je pre 35.000 godina u zapadnoj Aziji te se izdvojila iz osnovne U skupine i zaputila u Afriku.

Na našim prostorima još nije zvanično zabeležena.

Ogranak U7

Nastala je pre 30.000 godina na obalama Crnoga mora i vezuje se za Halštatsku kulturu tj. Starije gvozdeno doba. To znači da su njeni nosioci najverovatnije bili Kelti na zapadu Evrope, Skiti na istoku, a na Balkanu Iliri i Tračani.

Ogranak U8

Podskupina U8a prisutna je među Baskima koja je nastala još u najstarijem paleolitu. S obzirom da nije zabeležena u Africi, najverovatnije je nastala u zapadnoj Aziji.

Podskupina U8b je zabeležena u Jordanu i Italiji, a kod nas svega jedan uzorak (Čapljina, BiH).

Ogranak U9

Vrlo retka i zabeležena je u Pakistanu, Jemenu i Etiopiji. Najverovatnije je afričkog porekla i njeno širenje se vezuje za prostor oko Arapskog mora.

Ukupno je prikupljeno 188 uzoraka (baze FTDNA, MitoSearch, 23andMe) sa ovih prostora, a njih 37 pripada različitim ograncima mtDNK – U. Gledajući podgrupe, stanje je sledeće:

* 18 – U5
* 8 – U2
* 5 – U4
* 2 – U3
* 2 – U7
* 2 – U (testirani samo HVR1 i HVR2)

Primetna je veća zastupljenost U5 haplogrupe u zapadnim dinarskim krajevima, ali to je verovatno posledica malog broja testiranih u Srbiji, Crnoj Gori i BJRM. Nedavno je objavljena i vest da je na lokalitetu “Jerinin grad“ kod Valjeva utvrđena je mtDNK U5a2a kod četiri ženska skeleta s početka 6. veka. Mogli su je doneti i Slaveni i Goti (ili neki drugi istočnogermanski narod) na ove prostore.

 

MITOHONDRIJSKA DNK mt-DNA R1 + T

 

PIŠE: Aleksandar Marinković

Nekada poznata kao “pre-HV“, a danas kao R0a, nastala je iz mtDNK haplogrupe R čiji je ogranak R1 (tačnije R2’JT) rodonačelnik velike skupine JT.

Mitohondrijska DNK haplogrupa T je nastala pre oko 29.000 godina najverovatnije na prostoru istočnog Mediterana. Čine je dva velika ogranka, T1 i T2 koja su se razdvojila pre 21.000 godina i imaju vrlo različitu geografsku rasprostranjenost.

Ogranak T1 u Evropi retko prelazi 6% među populacijom, a u našem okruženju prisutna je od 4-5% na južnom Balkanu i 6% na prostoru Rumunije. Inače, najzastupljenija je na prostoru “Plodnog polumeseca“ i južnog Kavkaza.

Što se tiče drugog ogranka, T2, on je mnogo prisutniji u Evropi odnosno blizu 10%. Najstariji T2 ogranci su T2s i T2d dok su najmlađe T2b, T2e, T2g, nastale pre oko 10.000 godina. Podgrupa T2b se do danas najviše razgranala među Evropljanima, čineći oko polovine od svih T2 ogranaka.

Na prostoru bivše Jugoslavije zabeležili smo ukupno 9 primeraka T mtDNK haplogrupe i 2 pripadnika R1.

Gledajući podgrupe, stanje je sledeće:

* 4 – T1 (od kojih je 1 uzorak T1a1h iz Hrvatske)
* 2 – T2
* 2 – R1 (po jedan u Sloveniji i Zagrebu)
* 1 – T2a1 (Slovenija)
* 1 – T2b (okolina Maglaja)
* 1 – T (testirani samo HVR1 i HVR2 – uzorak sa ostrva Iž)

PIŠE: Aleksandar Marinković

Genetička mešavina (Admixture) svakog pojedinca utvrđuje se autosomalnim genetičkim testom od kojih su najpoznatiji Family Finder i 23andMe. Ono obuhvaća celokupno genetičko nasleđe stečeno od predaka unazad dvestotinjak godina (otprilike šest generacija), kako sa muške tako i sa ženske strane.

Osim što mogu poslužiti u traganju odnosno potvrđivanju porodičnih veza, autosomalni ishodi se koriste i za povezivanje naroda. Naime, prikupljeni autosomalni ishodi više naroda i njihovo međusobno upoređivanje mogu jasno pokazati koliko su određeni narodi međusobno bliski. Oni se u tom slučaju grupišu u “grozdove“ dok u suprotnom slučaju završavaju na udaljenim delovima osa (vidi tekst o poređenju srpske i turske genetike).

U okviru “Dodekad projekata“ vršena su brojna istraživanja autosomalnih genetičkih rezultata različitih naroda i etničkih skupina. Danas su nam najzanimljiviji tzv. K7b i K12b kalkulatori (računači) jer najbolje prikazuju starosedelačke i došljačke skupine na Balkanu.

“Srpski DNK Projekat“ je uspeo prikupiti 30-tak autosomalnih ishoda sa ovih prostora (Srba i ostalih nacija). Deo je prikupljen sa javno objavljenih ishoda istraživanja “Zapadnog Balkana“, ličnih poznanstava sa testiranima, ali ipak je većina ishoda dobijena od samih učesnika Foruma i članova Društva srpskih rodoslovaca “Poreklo“.

K7b-admixture-3

K12b-admixture-gotovo

Autosomalni ishodi se mogu računati kako preko računača “Nevski“ tako i preko sajta “GEDmatch“ koji nudi obilje različitih kalkulatora, predviđač boje očiju te spisak pojedinaca s kojima delite zajedničku genetiku.

Na žalost, “Dodekad projekat“ nije obuhvatio Srbe niti balkanske narode, a u međuvremenu je i zatvoren. Upravo iz tog razloga, “Srpski DNK Projekat“ ekskluzivno nudi mogućnost da se domaća i inostrana javnost upozna sa autosomalnim ishodima srpskog naroda kao i nacija u okruženju. Ovim putem i javno pozivamo zainteresovane s prostora bivše Jugoslavije da nam se pridruže i pošalju svoje autosomalne rezultate (pod uslovom da im je poreklo predaka s ovih prostora, bez obzira na nacionalnu pripadnost).

___________

“Serbian DNA Project“ has managed to collect more than 30 autosomal DNA samples, from the Serbs, who were originally from the area of the entire former Yugoslavia. On this occasion, we publish the results K7b and K12b Ancestry admixture, with the intention to increase the number of samples and spreads to other calculators. Also, we intend to make comparisons of Serbian resultswith other results ethnic communities with whom we share a common history and geographical areas. All are welcome and invited to join us. We hope these results will serve all researchers in the field of genetic genealogy outside South Slavic-speaking area.

____________

 

 

PIŠE: Aleksandar Marinković

Mitohondrijski genom je DNK u mitohondrijama (m-DNK) čija je ukupna količina daleko manja od količine jedarne DNK, ali nije zanemarljiva zato što sadrži gene važne za funkcionisanje ćelije. Danas je poznato više naslednih mitohondrijskih bolesti čiji uzrok je mutacija na m-DNK.

MtDNK stiču od majke sva njena deca, i muška i ženska, ali se naravno prenosi isključivo preko žena. To znači da su muškarci samo nosioci, ali ne i prenosioci mtDNK porekla. Mutacije na ovim genima se dešavaju jednom u 10 do 50 generacija

Zanimljivo je da je mitohondrijska DNK postojanija u odnosu na y-DNA i mnogo lakše se utvrđuje u starim kostima (tzv. Drevna DNK).

Prema do sada prikupljenim rezultatima, više je nego očigledno da najviše muških i ženskih pripadnika ima haplogrupa N, a slede J i razni ogranci grupe U.

Značaj pripadnosti nekoj od mtDNK haplogrupa ogleda se i u medicini. Naime, već je utvrđeno da su određene bolesti učestalije odnosno da su njeni nosioci više otporni na neke bolesti i dr. medicinska stanja.

Evo i primera za evropske haplogrupe:

* Parkinsonova bolest – učestalija kod N, a manje prisutna kod J i K.
* Astenospermija (smanjena pokretljivost spermatozoida) – manji rizik kod N, a najveći kod T.
* Dugovečnost – izraženija kod I, J i T.
* Nasledna atrofija očnog živca (Leber hereditary optic neuropathy) – prisutnija kod J i T haplogrupe, a naročito kod J2 ogranka.
* Pripadnik haplogrupe T ima veće šanse da oboli od koronarnih bolesti i dijabetesa.
* Haplogrupa N ima povećani rizik od raka dojki, a ugroženije su i žene koje pripadaju njenim “nizvodnim“ haplogrupama: H, T, U, V, W, X.
* Pripadnik haplogrupe U imaju povećani rizik od raka prostate i raka bubrega.
* Haplogrupe U i K su povezane sa većim rizikom od moždanog udara.
* Haplogrupa H je pogodna za razvoj dijabetesa tip-2, itd.

IZVOR: Vikipedija, www.eupedia.com

DODATAKmtDNA tabela, testirani pojedinci sa teritorije bivše Jugoslavije

mtDNA-HV0

PIŠE: Aleksandar Marinković

Premda je mitohondrijska DNK haplogrupa HV0 proistekla iz skupine HV, njihova rasprostranjenost se ne poklapa. Naime, dok je roditeljska HV poreklom sa Bliskog istoka, HV0 + V skupine su na tom prostoru zanemarljive. Štaviše, HV0 + V su raširene po čitavoj Evropi u razmeru od 2-8% s nešto većim vrednostima na Baltiku, Iberiji i zemljama Magreba.

Haplogrupa V se nalazi nizvodno od njoj matične HV0 i nekada je nosila naziv HV0a2.

Ne može se pouzdano utvrditi gde su tačno nastale skupine HV0 + V, ali se starost HV0 procenjuje od 19.000 do 26.000 godina, a V na 12.000 do 16.000 godina.
Na prostoru bivše Jugoslavije zabeležili smo ukupno 7 primeraka HV od kojih je samo jedan predviđen kao HV0. Kao takvog, uneli smo ga u mapu rasprostranjenosti, ali ne i statistički. Haplogrupe V do sada ima 12 zabeleženih ili 6.38% od ukupno 188 uzoraka (baze FTDNA, MitoSearch, 23andMe).

Gledajući podgrupe, stanje je sledeće:

* 6 – V testirani samo HVR1 i HVR2)
* 3 – V6
* 2 – V1a1
* 1 – V1a1b
* 1 – HV0 (predviđen na osnovu mutacije T16298C)

Zanimiljivo je da se V6 (prema www.eupedia.com) beleži uglavnom u Francuskoj, dok se celokupna V1a1 dobro uklapa u prostor srednje i severoistočne Evrope (Skandinavija, Baltik)

FILOGENETSKO STABLO mt-DNA HV0 + V (na engleskom jeziku)

  • HV0
    • HV0a
      • HV0a1: found in the British Isles, Germany and Finland
      • V (aka HV0a2)
        • V1
          • V1a
            • V1a1: found mostly from central to northeast Europe
              • V1a1a: found in Scandinavia, Finland and Baltic countries
              • V1a1b
          • V1b
        • V2: found in the British Isles
          • V2a: found in Ireland
          • V2b: found in England
          • V2c: found in England
        • V3
          • V3a: found in northwest Europe
          • V3b
          • V3c: found in northern, central and eastern Europe
        • V4: found in France
        • V5: found in Lapland
        • V6: found in France
        • V7
          • V7a: found mostly in Slavic countries, but also in Sweden, Germany and France
          • V7b: found in eastern Europe and France
        • V8: found in Sweden
        • V9
          • V9a: found in the British Isles
            • V9a1
            • V9a2
        • V10: found in the British Isles, northwest France and Sweden
          • V10a
          • V10b
        • V11
        • V12: found in Germany
        • V13: found in Norway, Hungary and Russia
        • V14: found in Poland and Iberia
        • V15: found in England, Norway and Armenia
        • V16: found in Britain, Germany and Denmark
        • V17: found in England
        • V18: found in the Netherlands, Germany and Italy
        • V19
        • V20: found in Norway
        • V21
    • HV0b: found in Ireland, Central Europe, Belarus and Italy
    • HV0c
    • HV0d: found in Scandinavia, Morocco and India
    • HV0e
    • HV0f: found in Sweden and Italy